Bootstrappen

Investeren met eigen middelen wordt bootstrapping genoemd. In het Nederlands zouden we zeggen: “eigen broek ophouden”. Het betekent dat je je kosten laag houdt en eventuele winst niet uitkeert, maar elke euro die je verdient opnieuw investeert in de groei van je startup. Bootstrappen kan door zelf geld in te leggen (of de co-founders minder management fees uit te keren), en de omzet die je verdient in groei te investeren. Voor investeerders is het vaak een positief signaal als de ondernemers zelf ‘skin in the game’ hebben en kunnen rondkomen van de omzet. Het laat iets zien over de betrokkenheid en ambitie van het team. Het is tevens een manier om je product-markt-fit te valideren en te laten zien aan investeerders: klanten hebben mijn product nodig én willen ervoor betalen. Het nadeel is wel dat het opschalen trager kan gaan omdat de financiële middelen hiervoor beperkter zijn.

Bootstrappen kan een noodzakelijk kwaad zijn, maar je kunt het ook omdraaien: de schaarste kan je juist helpen om je prioriteiten goed te stellen en het fundament van je bedrijf stevig neer te zetten om later efficiënter te groeien. En ook heel belangrijk: het creëert optionaliteit. Mocht je op zoek gaan naar een investering, maar je krijgt niet de dealterms waar je op hoopt, dan kan je alsnog ervoor kiezen om voorlopig door te gaan op de bootstrap-route. Maar als je wél de goede investeerder treft die bereid is om een faire deal te maken: let’s go!

Externe funding

Als je eruit bent en je het besluit hebt genomen dat je externe financiering wilt gaan ophalen, is de volgende vraag: welke financieringsvorm past bij jouw onderneming? We maken hier onderscheid tussen non-dilutive, een financiering die niet leidt tot verwatering van je aandelenbelang, en dilutive financing, een financiering waar je wel aandelen moet uitgeven. We lichten de belangrijkste vormen voor je uit.

Non-dilutive funding

Bij non-dilutive funding (“niet-verwaterende financiering”) hoef je geen aandelen af te staan en dus controle weg te geven. Je houdt dus volledige zeggenschap als aandeelhouder. Er zijn een paar smaakjes, waarbij leningen/innovatiekredieten en subsidies de meest gangbare zijn.

Leningen

Bij banken kan je als vroege startup doorgaans niet terecht voor een lening, want zij zoeken onderpand, track-record en terugbetaalzekerheid: niet de onderdelen waar een startup op uitblinkt.

Een uitzondering hierop is Rabobank, die met Rabobank Innovatielening (RIL) leningen verstrekt tot €150.000 aan startups die bijdragen aan duurzaamheid, digitalisering of vitaliteit. Ook regionale ontwikkelingsmaatschappijen zoals Oost NL bieden diverse vormen van leningen voor vroege fase bedrijven, zoals de Vroege Fase Financiering.

Daarnaast is er in de regio Gelderland het Startupfonds Gelderland, dat risicodragende leningen verstrekt aan jonge, innovatieve bedrijven met groeipotentieel. Dit fonds is specifiek bedoeld voor startups die moeilijk toegang krijgen tot traditionele financiering, waaronder veel tech- en food/agrifood-bedrijven.

Voor academische startups, bijvoorbeeld spinoff-bedrijven van de WUR, is er ook Take-off. Hier kun je tweemaal per jaar een bedrag tot €60.000 (fase 1) of €450.000 (fase 2) aanvragen om je technologie verder te ontwikkelen en de markt te valideren. Let op: fase 1 is een subsidie, fase 2 is een lening.

Innovatiekrediet (RVO)

Ontwikkel je een baanbrekende technologie met marktperspectief? Dan kan het Innovatiekrediet uitkomst bieden. Deze overheidsregeling ondersteunt projecten met hoge technische risico’s, zolang het einddoel een duidelijk commercieel potentieel heeft.

Subsidies

Er zijn ook verschillende subsidies, om met name technische startups een duwtje in de rug te geven. In toenemende mate kunnen impact-gedreven startups gebruikmaken van subsidies, zowel op lokaal, nationaal als internationaal niveau. Wil je meer weten? Bekijk dan de pagina met beschikbare subsidies.

Andere opties

Er zijn ook andere type leningen, zoals venture debt (vooral voor bedrijven in een wat latere fase) en revenu-based finance waarbij de aflossing niet vast is maar een percentage is van de omzet (vooral voor bedrijven met voorspelbare business modellen zoals SaaS of e-commerce).

Er zijn meer opties, bijvoorbeeld donaties, prijzengeld en crowdfunding. De relevantie hiervan hangt erg af van wat voor soort bedrijf je hebt. Prijzengeld kan leuk zijn, ook voor de zichtbaarheid, maar dit is natuurlijk niet iets om je funding strategie op te baseren. Crowdfunding kan een lening zijn maar ook een voorverkoop. We hebben er hieronder een paar genoemd die we het meest zien bij startups in onze regio.

[fs-toc-omit] Donaties:

• Fondsen in Nederland
• Stichting Doen
• Rabobank Foundation
• Triodos Foundation
• Nationaal Groenfonds
• Acumen
  

[fs-toc-omit] Crowdfunding

• Invesdor
• Lendahand (focus op opkomende economieën)
• Duurzaaminvesteren
  

[fs-toc-omit] Prijzengeld via wedstrijden

• Innovatieprijs Regio Foodvalley
• Fair Future Challenge

Dilutive funding

Bij dilutive financing geeft een startup aandelen uit waarmee de investeerder aanspraak maakt op een gedeelte van de toekomstige winst en opbrengst bij verkoop van je onderneming.

Dit kan via verschillende vormen, waarvan we de belangrijkste drie hieronder uitlichten.

Aandelen

Een aandeleninvestering (‘equity’) is het makkelijkst uit te leggen maar heeft het meeste papierwerk nodig om het in orde te maken. Simpel gezegd investeert een persoon, een fonds of een bedrijf geld in jouw bedrijf in ruil voor aandelen. De investeerder wordt daarmee mede-eigenaar van jouw bedrijf en krijgt zeggenschap. Dat betekent ook meteen dat er afspraken moeten worden gemaakt: niet alleen over de investering en dus het vaststellen van een waardering (één miljoen euro voor 20% van de aandelen bijvoorbeeld) maar óók over wat hun rechten en plichten zijn als aandeelhouders. Dat gaat bijvoorbeeld over hoe belangrijke beslissingen genomen moeten worden of wie er als eerste uitbetaald wordt bij een ‘exit’.

Omdat er veel papierwerk te maken is om de afspraken in vast te leggen, stellen investeerders altijd eerst een termsheet op. Dit is een samenvatting van de afspraken die straks ook, maar dan veel gedetailleerder, in de aandeelhoudersovereenkomst en investeringsovereenkomst zullen staan. Het liefst ontvang je als ondernemers meerdere termsheets tegelijk zodat je wat te kiezen en te onderhandelen hebt. Nadat je je handtekening hebt gezet, gaan de juristen aan de slag.

Vaak willen investeerders preferente aandelen. Dit houdt in dat zij wat extraatjes krijgen die niet op de ‘common shares’ van de founders zitten. Denk bijvoorbeeld aan liquidation preferences: het recht om vóór andere aandeelhouders opbrengsten van een exit te ontvangen. Zorg dat je goed geïnformeerd bent over alle dealterms zodat je niet tekent voor voorwaarden die niet fair zijn. Je kunt hier bijvoorbeeld meer over lezen in het boek Startup Funding, dat door Sjoerd Mol en Thomas Mensink is geschreven.

Converteerbare lening

Een converteerbare lening (of ‘CLA’ of convertible note) is een lening die omgezet kan worden in aandelen. Die conversie gebeurt ofwel als het bedrijf een nieuwe (equity) investeringsronde ophaalt ofwel omdat de looptijd (meestal 2 jaar) bereikt wordt. Op dat moment wordt de lening, plus alle rente die er in tussentijd is bijgekomen, geconverteerd naar aandelen. Hoeveel aandelen de investeerder krijgt hangt af van de waardering van de nieuwe ronde.

In tegenstelling tot een aandeleninvestering is het papierwerk van een CLA vaak vrij simpel en gestandaardiseerd. Op de website van Capital Waters kun je gratis templates downloaden. De vier belangrijkste getallen die je moet invullen zijn:

1. Het investeringsbedrag
2. De valuation cap (maximale waardering waarop de investeerder converteert)
3. De ‘discount’ (de korting op de volgende waardering, meestal 20%)
4. De rente (meestal 6-8%)

Vaak heeft een CLA zowel een discount als een cap. Bij het moment van conversie mag de investeerder bepalen welke van de twee wordt gebruikt (dus niet allebei). Een slimme investeerder zal kiezen wat hem of haar de meeste aandelen oplevert.

Het grote voordeel van de CLA is dat het snel en goedkoop is: je hebt geen dure juristen nodig om o.a. de aandeelhoudersovereenkomst op te stellen en het hoeft niet via een notaris te passeren. Een ander voordeel is dat de discussie over de waardering eigenlijk wordt uitgesteld naar de volgende ronde. Hoeveel je bedrijf waard is, is namelijk erg lastig precies te bepalen als het nog maar net bestaat en geen of een beetje omzet draait. Desalniettemin is het verstandig om goed na te denken over wat de cap moet zijn, om te voorkomen dat je bij een volgende ronde te sterk verwatert.

Theoretisch is het mogelijk dat de lening weer wordt terugbetaald aan de investeerder voordat deze geconverteerd wordt naar aandelen, maar in de praktijk gebeurt dit bijna nooit. Investeerders investeren niet in risicovolle startups voor een beetje rente, zij doen het echt voor de ‘upside’, en die zit er pas in bij de conversie naar aandelen (en de waardestijging van de startup die hopelijk daarna zal volgen). Dat zij toch voor een CLA kiezen in plaats van voor een equity ronde is vooral omdat de CLA pragmatischer is voor kleinere rondes (meestal tot ca. 1 miljoen euro).

Simple Agreement for Future Equity (SAFE)

Een SAFE lijkt een beetje op een converteerbare lening, maar het is geen lening. Het hoeft niet terugbetaald te worden en er zit ook geen rente op. In feite lijkt het dus het meest op een optie: een investeerder stort alvast geld en krijgt daar bij een volgende equity ronde, mits er een volgende equity ronde is, aandelen voor terug.

Net als de bij CLA heeft de SAFE vaak een cap en een discount. Het verschil is wel dat bij de SAFE vooral af voor één van de twee opties wordt gekozen. Óf een cap óf een discount dus. Meestal wordt gekozen voor de cap. Omdat er geen rente bijkomt en omdat er een cap of discount wordt gekozen, maakt de SAFE meer ‘founder-friendly’ dan de CLA.

De SAFE is ontstaan in Amerika, bij de beroemde accelerator YCombinator, en is daar erg populair bij (pre-)seed rondes vanwege de simpliciteit. Het Nederlandse equivalent van de SAFE heet de Easy Prepayment on Shares (EPOS), hoewel de SAFE alsnog vaker de voorkeur geniet. Sommige Nederlandse investeerders willen liever niet met een SAFE investeren en geven de voorkeur aan de converteerbare lening. Of je kiest voor SAFE of CLA hangt dus ook af van welke investeerders je wilt aantrekken en wat hun voorkeuren zijn.

Typen investeerders

Er zijn verschillende soorten investeerders die in jouw startup kunnen investeren. We lichten hier de belangrijkste groepen uit.

[fs-toc-omit] Friends, Family & Fools

Een (converteerbare) lening of schenking van mensen uit je directe omgeving kan een snelle, toegankelijke en relatief goedkope manier zijn om aan startkapitaal te komen. Zij kennen jou het beste en hebben vertrouwen in jou. Dat is handig, want waarschijnlijk zit je dan in een fase dat je als startups nog niet zoveel hebt.

Het is ook een risico. Je startup kán mislukken en je wilt geen vrienden verliezen door gedoe over geld. Ze moeten zich bewust zijn van het risico dat ze nemen en accepteren dat ze het geld kunnen kwijtraken zonder dat dat jullie relatie op het spel zet. Maak in alle gevallen heldere afspraken en leg deze schriftelijk vast.

[fs-toc-omit] Business Angels

Business angels – ook wel angel investors genoemd – spelen een belangrijke rol bij de financiering van startups in een vroege fase. Het gaat hierbij vaak om vermogende particulieren die met eigen kapitaal investeren in veelbelovende startups.

Naast geld brengen ze vaak ondernemerservaring en een netwerk mee. Niet zelden zijn ze zelf ook ondernemer (geweest), hebben ze hun bedrijf verkocht en op die manier kapitaal opgebouwd om te investeren. Ze investeren niet alleen om rendement te maken, maar ook omdat ze het leuk vinden en een nieuwe generatie bedrijven willen helpen.

Een ervaren of gespecialiseerde angel aan boord halen straalt goed uit en vergroot je kansen op vervolginvesteringen. Pas wel op met beginnende angels of angels zonder startup-ervaring. Soms hebben ze de neiging om te micromanagen, willen ze allerlei zekerheden in bouwen in de deal of vragen ze een te groot deel van de aandelen. In dat geval zijn ze eerder blokkerend dan behulpzaam.

Angels vinden is soms makkelijker gezegd dan gedaan. Ze hebben geen website en zijn vaak ook niet fulltime aan het investeren. Op LinkedIn staat soms wel dat ze als angel investor actief zijn. Gebruik vooral je netwerk om met de juiste personen in contact te komen.

Wil je meer weten, bekijk dan de pagina over dit onderwerp: Vind jouw business angel.

[fs-toc-omit] Venture Capital fondsen

Venture capitalists (VC) zijn professionele investeerders die vanuit een fonds in startups investeren. Er is niet één soort VC, je hebt fondsen in allerlei soorten en maten. VCs investeren graag in bedrijven die al wat omzet en tractie hebben. De meeste VCs zijn helemaal toegespitst op één focusgebied (qua markt/technologie, fase, geografie, busines model etc.). Meestal wordt die focus uitgelegd op hun website en je kunt ook kijken in wat voor type bedrijven ze al hebben geïnvesteerd. Het heeft niet zoveel zin om allemaal VCs willekeurig aan te schrijven in de hoop dat er een paar zullen reageren. Een beter idee is om goed je huiswerk te doen: welke VCs passen nou écht bij ons bedrijf? Dikke kans dat zij ook de meeste waarde te bieden hebben naast hun geld.

VCs investeren met het idee dat hun portfoliobedrijven hard zullen groeien en uiteindelijk gekocht gaan worden door grote bedrijven (de exit). Hou er rekening mee dat ze in ongeveer 5 tot 7 jaar hun investering keer 10 of zelfs 20 willen zien gaan, dus er zijn hoge verwachtingen als ze investeren. Ze weten namelijk dat niet elk bedrijf een (groot) succes wordt, maar vanuit een portfoliogedachte zouden de ‘winnaars’ de afschrijvingen van de ‘verliezers’ moeten compenseren. Elk bedrijf waarin ze investeren moet wel de potentie kunnen hebben om keer 10 of 20 te gaan. Als jij een mooi bedrijf hebt, maar onvoldoende schaalbaarheid of ambitie hebt om zó hard te groeien, dan past een VC misschien minder goed bij jou.

Een aantal relevante VC fondsen voor Food en Agri startups zijn:

• Future Food Fund investeert in technologische startups die de toekomst van voedsel en landbouw herdefiniëren.
• OostNL investeert in innovatieve bedrijven die bijdragen aan een sterkere, duurzamere economie in Oost-Nederland, met focus op hightech, voedsel, gezondheid en energie.
• 4Impact richt zich op tech4good-bedrijven die de duurzame transitie versnellen.
• Shaping Impact Group verstrekt groeikapitaal aan sociale ondernemingen met een meetbare bijdrage aan mens en milieu.
• PYMWYMIC is een community van impact-investeerders die kapitaal richting positieve verandering beweegt.
• Fair Capital Impact Fund investeert in startups en scale-ups met een sterke groene of sociale missie, waar impact voorop staat.
• Unknown Group ondersteunt ondernemers die werken aan een leefbare wereld in 2050.
• Goodwell Investments versterkt bedrijven die basisproducten en diensten toegankelijk maken voor onderbediende groepen.
• Polestar Capital financiert projecten die directe klimaatactie mogelijk maken.
• DOEN Participaties helpt duurzame en sociale startups met kapitaal en netwerk.
• InvestNL financiert innovatieve bedrijven die de grote transities versnellen — van klimaat en circulair tot deeptech en agrifood — met nadruk op schaalbare impact.
• Invest International richt zich op Nederlandse oplossingen voor mondiale uitdagingen.
• SHIFT Invest investeert in impactgedreven startups en scale-ups die de transitie versnellen in agri & food, circulaire economie, biobased en klimaattechnologie.
• Anterra Capital is een internationaal VC-fonds dat technologie financiert die de agrifood-keten veiliger, duurzamer en efficiënter maakt - van boer tot bord.
• Astanor Ventures richt zich op schaalbare oplossingen voor een regeneratief en eerlijk voedselsysteem, met investeringen van bodem tot distributie.
• Aqua-Spark is een wereldwijd fonds dat duurzame aquacultuur en toeleveringsketens financiert - van voer en gezondheid tot teelt en technologie.
• Rubio investeert onder andere in startups die actief zijn in FoodTech. Uniek aan hun model is dat zij ook voor hun eigen beloning zowel financiële als impact doelstellingen moeten behalen

Fasen van investeren

Een startup gaat door verschillende fasen, waar verschillende vormen van financiering bijpassen. Deze fasen zijn Pre-Seed, Seed, Series A, Series B-E, IPO.

[fs-toc-omit] Pre-seed funding

Pre-seed funding komt meestal van de founders zelf, Friends, Family & Fools, of vroege angel investeerders. Er is niet echt een eenduidige definitie van wat ‘pre-seed’ is, maar over het algemeen heb je in deze fase een minimum viable product (MVP) en proof of concept, en soms een eerste beetje (pilot)omzet. Je kan aantonen dat er problem-solution fit is en je hebt een beeld van de potentie in de markt. Er is nog wel veel onzekerheid en risico, die je stapsgewijs zult moeten valideren. Globaal genomen zijn dit investeringsrondes tot 1 miljoen euro.

[fs-toc-omit] Seed funding

In de seed-fase kan je financiering ophalen bij angel investeerders en (kleine) venture capital investeerders. Investeerders zien graag klantvalidatie, een werkend product en vroege omzet of sterke user engagement. Over het algemeen zijn Seed rondes in Nederland tussen de 1 en 5 miljoen euro. Hou rekening met een verwatering van ca. 15-25%.

[fs-toc-omit] Series A

Tijdens een Series A financieringsronde haal je vaak geld op bij een of meerdere venture capital investeerders. In deze ronde willen investeerders sterke tractie zien, een groeiende omzet en vroege signalen van (internationaal) schalen. Rondes zijn circa 5 tot 15 miljoen. Ook hier is de verwatering ca. 20%.

[fs-toc-omit] Later stage funding

Alle fases hierna (B, C, D, etc., je kunt het hele alfabet door) komt meestal van venture capital fondsen en zijn gericht op snel schalen. Het doel van deze rondes is op marktexpansie, internationale groei, of voorbereiding op een exit of beursgang (de ‘IPO’).

[fs-toc-omit]Samenvattend

Of je nu jouw fermentatietechnologie wilt opschalen, regeneratieve landbouw versnelt of een circulaire voedselketen bouwt - er is doorgaans kapitaal beschikbaar voor ondernemers met visie én lef. De sleutel? Kies een investeerder en een financieringsvorm die past bij jouw bedrijf, je groeifase, je impactdoelen, je visie en je waarden.

Andere resources voor beginnende startups

Naast financiering zijn er ook incubators en accelerators die je kunnen ondersteunen bij de groei van je startup. In de Regio Foodvalley zijn diverse incubators en accelerators die onder andere trainingsfaciliteiten, toegang tot financiering en een netwerk van deskundigen kunnen bieden. Soms investeren ze ook zelf in startups.

• Kijk bij business support
  

Daarnaast ondersteunt Oost NL startups bij het vinden van passende financieringsmogelijkheden en bieden ze begeleiding die aansluit bij de fase van het bedrijf. Naast kapitaal en financiering legt Oost NL verbindingen met kennisinstellingen en relevante netwerken, om groei en innovatie te stimuleren.